Bijna negen jaar na de schokkende moord op de Maltese onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia, is in de hoofdstad Valletta het langverwachte proces begonnen tegen de man die wordt gezien als het brein achter de aanslag. Vastgoedmagnaat en miljonair Yorgen Fenech, erfgenaam van een imperium ter waarde van honderden miljoenen, staat terecht voor zijn vermeende rol als opdrachtgever voor de dodelijke autobom op 16 oktober 2017. Fenech (1981) zelf pleitte onschuldig, maar bij een veroordeling zou hij levenslang kunnen krijgen.

Corruptie tot in de hoogste kringen

Caruana Galizia (1964) deed destijds als blogger en columnist diepgravend onderzoek naar corruptie binnen de politieke en zakelijke elite van Malta. Ze baseerde zich onder meer op de Panama Papers en onthulde een geheim offshorebedrijf in Dubai, genaamd 17 Black. Dit bedrijf bleek eigendom te zijn van Fenech en zou miljoenen euro’s aan steekpenningen hebben doorgesluisd naar hoge regeringsfunctionarissen. Kort nadat de journaliste op haar blog schreef dat de situatie op Malta “hopeloos” was en dat er overal oplichters rondliepen, werd haar auto opgeblazen door een krachtige bom die verstopt zat in een schoenendoos onder haar stoel. Haar zoon Matthew was als eerste ter plaatse en trof de brandende brokstukken aan in een weiland. Een openbare enquête concludeerde later dat de staat een “cultuur van straffeloosheid” had gecreëerd waarin deze moord kon plaatsvinden.

Fenech werd in november 2019 spectaculair gearresteerd door Maltese militairen toen hij het eiland aan boord van zijn luxe jacht Gio probeerde te ontvluchten. De aanklagers schetsten een helder beeld: de zakenman zou de moord doelbewust hebben gewild, besteld en gefinancierd via een moordmakelaar, Melvin Theuma, die de huurmoordenaars 150.000 euro betaalde. Daarnaast zou Fenech de uiteindelijke betalingen hebben geregeld en later zelfs hebben meebetaald aan de juridische verdediging van de uitvoerders om zijn eigen sporen uit te wissen.

Jarenlange vertraging en een strikt publicatieverbod

Dat de rechtszaak nu pas echt van start ging, was het resultaat van een jarenlange juridische uitputtingsslag. De advocaten van Fenech wisten het proces telkens te rekken met talloze constitutionele bezwaren en procedurele verzoeken, waaronder de klacht dat de media-aandacht een eerlijk proces onmogelijk maakte. Door deze vertragingen was Malta in februari 2025 zelfs wettelijk verplicht Fenech op borgtocht vrij te laten. Dit gebeurde onder de strengste voorwaarden en de hoogste borgsom uit de Maltese geschiedenis: 80.000 euro cash, een persoonlijke garantie van 120.000 euro en een aandelenpakket van zijn tante ter waarde van 50 miljoen euro als onderpand.

In de tussentijd zijn er al zes andere verdachten vervolgd. Vijf van hen zitten vast, waaronder de bommenmakers, de mannen die het explosief plaatsten en de leveranciers van de bom, die in juni 2025 levenslang kregen. De moordmakelaar, Melvin Theuma, kreeg destijds gratie in ruil voor geheime geluidsopnamen van Fenech die hij bewaarde in een ijsbox. De zaak tegen Fenech wordt gezien als het absolute sluitstuk.

De start van dit historische proces trok wereldwijd de aandacht, maar de verslaggeving verliep uiterst moeizaam. De Maltese rechter legde een strikte mediastilte op over de juridische debatten. Journalisten mochten hier absoluut niets over publiceren; overtreding kon leiden tot celstraf wegens minachting van het hof.

Een cruciale stap

In dit proces zou moeten blijken of het Openbaar Ministerie voldoende sluitend bewijs heeft om Fenech definitief te veroordelen voor de moord die Malta destijds in een diepe politieke crisis stortte en destijds leidde tot de val van premier Joseph Muscat. Voor de nabestaanden van Daphne Caruana Galizia, die de rechtszaak van dichtbij volgden, was de start van deze zaak in elk geval een cruciale en emotionele stap in hun negen jaar durende zoektocht naar de volledige waarheid en gerechtigheid.

bron: Trouw (Tamara Uildriks), The Guardian (Juliette Garside), The Malta Post (Sarah Camilleri), Al Jazeera (Reuters/AP), BBC (Jaroslav Lukiv), Gemini

afbeelding: Ethan Doyle White, 2017, CC-BY-SA-4.0, Wikimedia Commons