Eind juni 2026 werd José Luis Ábalos, een voormalig minister in de regering van de Spaanse premier Pedro Sánchez, veroordeeld tot ruim 24 jaar celstraf, de hoogste straf die ooit werd opgelegd aan een voormalig minister. Volgens het Spaanse hooggerechtshof was Ábalos de spil in een mondkapjesschandaal.

Koldo-zaak leidde tot veroordelingen

Vroeg in de corona pandemie wisten hij en zijn adviseur, tevens chauffeur, Koldo García – waarnaar de zaak is genoemd – miljoenenorders voor mondkapjes van overheidsbedrijven door te sluizen naar het bedrijf van een bevriende zakenman. In ruil voor deze orders ontvingen de minister en zijn rechterhand hoge commissies. Ze stonden allebei bijna drie jaar lang op de loonlijst van Aldama, die de twee mannen 10.000 euro per maand betaalde.

De adviseur van de minister en zakenman Víctor de Aldama werden veroordeeld voor het leiden van “een criminele organisatie” rond de functie van Ábalos – destijds verantwoordelijk voor het departement dat de contracten beheerde – en kregen 18,5 en 4,5 jaar cel opgelegd. De straf voor Aldama was evenwel voorwaardelijk, als beloning voor zijn belastende verklaringen over de andere twee.

De uitspraak werd unaniem gewezen na veertien hoorzittingen waarin meer dan zeventig personen getuigden: overheidsfunctionarissen, ambtenaren, zakenlieden, deskundigen, wetshandhavers en medestanders van de verdachten. Die verdachten werden schuldig bevonden aan omkoping van overheidsfunctionarissen, verduistering en handel in invloed.

Ábalos (1959) gold lang als de rechterhand van de premier en had een sleutelrol bij diens opkomst binnen de sociaaldemocratische PSOE. In 2018 diende hij de motie van wantrouwen in waarmee het parlement de vorige premier, de rechtse Mariano Rajoy, naar huis stuurde. Zo kwam de regering van de Partido Popular ook ten val door een corruptieschandaal; de Gürtel-zaak.

Corruptiezaken stapelden zich op

In februari 2024 zette premier Sánchez (1972) zijn voormalige vertrouweling uit de partij: corruptie werd op geen enkele manier getolereerd. Zijn minderheidsregering had ook al te maken met een corruptieonderzoek tegen voormalig partijsecretaris Santos Cerdán en de nasleep van een ander spraakmakend onderzoek naar voormalig premier José Luis Rodríguez Zapatero, tussen 2004 en 2011 eveneens premier namens de PSOE. Die werd ervan beschuldigd zijn invloed te hebben aangewend om in 2021 overheidssteun te regelen ten tijde van corona voor Plus Ultra, een kleine, noodlijdende luchtvaartmaatschappij.

Plus Ultra werd van de ondergang gered dankzij 53 miljoen euro steun. Sánchez had het bedrijf bestempeld als ‘strategisch belangrijk’ om in aanmerking te kunnen komen voor een financiële injectie. Plus Ultra was goed voor amper 0,03 procent van alle vluchten in Spanje en de vloot bestond uit vier geleasede vliegtuigen.

Zapatero zou volgens Justitie zijn invloed hebben aangewend om ministers onder druk te zetten om akkoord te gaan met de hulp voor Plus Ultra en hij zou zich voor die bemiddelingsrol rijkelijk hebben laten belonen. Ruim 2 miljoen euro van de overheidssteun zou in de zakken zijn beland van de voormalige premier en enkele getrouwen.

bron: de Volkskrant (Dion Mebius, Peter van Ammelrooy), El Pais (Reyes Rincón), NRC (Veerle Schyns), NOS (Miral de Bruijne)

afbeelding Spanjaarden met mondkapjes: Dorieo, 2020, CC-BY-SA-4.0, Wikimedia Commons