Tijdens de openbare verhoren in het parlementair onderzoek naar fiscale constructies begin juni 2017 bleken de leden van de commissie Nijboer weinig vertrouwen te hebben in het toezicht op de ruim 150 trustkantoren in Nederland. Toezicht dat door ruim 20 medewerkers bij De Nederlandsche Bank wordt uitgeoefend. Die trustkantoren beheren zo’n 10.000 financiële holdings van multinationals, regelen hun administratie en voeren vaak ook de directie. Daarnaast beheren ze ook nog circa 24.000 andere rechtspersonen voor hun klanten. Jaarlijks stroomt er zo’n 4.000 miljard euro door deze ‘Nederlandse’ holdings.
Willemieke van Gorkum, verantwoordelijk voor het toezicht op de trustkantoren, achtte DNB de geschikte partij voor dat toezicht. Dat er nog zoveel mis is in de sector, had volgens haar te maken met de relatief korte periode dat er toezicht wordt gehouden. Dertien jaar geleden (!) werden een vergunningenstelsel en toezicht ingesteld. Die hebben nog niet het gewenste resultaat opgeleverd.
Verhoudingsgewijs meldden de trustkantoren weinig verdachte transacties bij de Financial Intelligence Unit (FIU), doen ze te weinig onderzoek naar de achtergrond van een klant (know your customer), vragen ze te weinig door bij transacties met rode vlaggen en is hun administratie geregeld niet op orde. De afgelopen jaren werden al tientallen vergunningen ingetrokken. In het kwaliteitskeurmerk, dat trustkantoren voor zichzelf in het leven hebben geroepen, zei Siem Eikelenboom van het FD, die over de Panama Papers schreef, weinig vertrouwen te hebben. “Mensen die geloven in zelfregulering zijn naïef.”
Eenzelfde stroperigheid lieten de verbeterplannen bij de grote accountantskantoren zien. Tot dat oordeel kwam AFM-bestuurder Gerben Everts althans op een bijeenkomst van de Foundation for Auditing Research (FAR), enkele weken voordat de AFM met een nieuwe rapportage komt over de kwaliteit van de controledossiers van PwC, EY, Deloitte en KPMG.
De beloofde kwaliteitsverbeteringen werden volgens hem nog onvoldoende zichtbaar. De grote kantoren houden nog teveel vast aan hun gouden verdienmodel, waarin de slager de ‘onafhankelijke’ keurmeester betaalt om zijn vlees te keuren. De keurmeester voorziet de slager desgewenst ook van advies. Langs deze lijnen vervullen accountants hun belangrijke maatschappelijke rol, waar het de wettelijk verplichte controles betreft om zekerheid te verschaffen over de getrouwheid van de jaarrekening. In de vorige rapportage (2014) bleek ruim 40% van de controledossiers tekortkomingen te vertonen. In maart 2017 berichtte het FD dat het nieuwe rapport ‘niet significant betere resultaten’zal laten zien.
Volgens Everts werd het tijd voor een plan B, nu de eisen uit de samenleving en de politiek na diverse schandalen steeds hoger worden. Anders zou het punt dichterbij kunnen komen waarop Den Haag ingrijpt.
bron: FD (Bas Knoop, Jeroen Piersma), Trouw, NOS