Economie

Prijsvorming financiële markten wellicht al jaren dubieus

FCA logoIn Engeland is de Financial Conduct Authority (FCA) nog niet klaar met haar onderzoek inzake het Libor-schandaal, of een volgend onderzoek diende zich al aan. Nu naar mogelijk jarenlang gesjoemel bij het vaststellen van valutakoersen, zoals Bloomberg medio juni 2013 bekend maakte na uitlatingen van vijf (anonieme) handelaren.
De in 1994 geïntroduceerde WM/Reuters-koersen worden verzameld en gepubliceerd door World Markets, een onderdeel van State Street en Thomson Reuters. In deze minst gereguleerde van de financiële markten gaat dagelijks 4,7 biljoen dollar om.

Van 160 valuta worden elk uur de ruilkoersen bekend gemaakt, voor de 21 meest verhandelde valuta zelfs elk half uur. De koers van dat moment is de mediaan van  alle transacties in 1 minuut. Als er onvoldoende transacties zijn, kijkt men naar biedingen van handelaren om valuta te kopen danwel te verkopen. Voor de minder verhandelde valuta wordt een referentieperiode van 2 minuten gebruikt.
Door met name in dit tijdsinterval te handelen, zouden handelaren de graadmeters kunnen beïnvloeden. Ze handelen immers niet alleen in opdracht van cliënten, maar ook voor rekening en risico van de bank waar ze werken.

Directe valutatransacties worden niet als financiële instrumenten zoals aandelen en obligaties gezien, waardoor er nauwelijks van regulering sprake is. Ze vallen buiten de Europese richtlijn voor financiële instrumenten (Mifid) en de Amerikaanse Dodd-Frank Act.

bron: The Guardian (Jill Treanor), Bloomberg (Liam Vaughan, Gavin Finch, Ambereen Choudhury)

Nederland distributieland, ook financieel – fiscaal

StarbucksNaast de goederenoverslag in de Rotterdamse haven en de passagiersstromen op Schiphol vormt Amsterdam een belangrijke fiscale route voor de miljardenwinsten van internationale bedrijven. Zo vormt Nederland als distributieland nog steeds een belangrijke rol in de internationale economie. Maar meer nog dan met de doorvoer van goederen en met passagiers op doorreis, kunnen vraagtekens worden geplaatst bij de bijdrage aan de Nederlandse economie van de winsten van onder andere Google, HSBC, Starbucks en Eni, die niet in Nederland blijven, maar hier alleen fiscaal langs komen, op weg naar een zonnige bestemming.

Volkskrant onderzoekt brievenbusfirma’s van 100 grootste multinationals

Eind januari publiceerde de Volkskrant daarover een artikel, op basis van eigen onderzoek naar de holdings en taxrulings van de 100 grootste bedrijven ter wereld. Uit het onderzoek bleek dat de Nederlandse belastingdruk voor de brievenbusfirma’s laag is. Dankzij afspraken met de Belastingdienst betaalden ze 0 tot 5% belasting over het geld dat zij van en naar Nederland boekten. In 2011 ging dat om 57 miljard euro.
Van de 100 onderzochte bedrijven bleken 91 actief in Nederland met zo’n 1.000 brievenbusfirma’s. Zeker 60 gebruiken ons land puur voor belastingontwijking en bij nog eens 17 was een sterk vermoeden van fiscale sluiproutes. In verhouding tot de omvang van de geldstromen zijn de inkomsten gering: naar schatting duizend werkzame personen in en rond de belastingindustrie en zo’n 1 miljard euro aan geschatte opbrengsten.

Een veelvoud van dat bedrag was en is nodig om de reguliere systeembanken te redden. Dat heeft de financiële sector vast niet voor ogen gehad in haar poging zich te voegen bij Londen en Frankfurt als financiële hot spot in Europa. Dat is ook lastig met de visie van voorzitter van Holland Financial Centre Sjoerd van Keulen, die in zijn vorige functie SNS Reaal o.a. door de overname van Property Finance (ABN AMRO) vakkundig richting de afgrond manoeuvreerde; de bank werd begin 2013 genationaliseerd op rekening van de belastingbetaler, 3,7 miljard euro.

Creatieve fiscale constructies

De door de Volkskrant onderzochte jaarrekeningen brachten een veelheid aan brievenbusfirma’s zonder personeel (BZP’s) met daaronder stichtingen, commanditaire vennootschappen en coöperaties. Allemaal met als doel de wereldwijde belastingdruk van  de grote (moeder)bedrijven, maar ook van populaire artiesten en bands te minimaliseren. Zo heeft Exxon Mobile 64 BV’s in Nederland om de dividendinkomsten uit landen als Venezuela, Nigeria, Rusland en Angola via een tussenstop in Breda naar de VS te sluizen. Alleen Total heeft hier meer holdings, 82. Maar ook bedrijven als General Electric, Eni, Chevron, Gazprom, IBM, Schlumberger en BASF hebben tientallen van dat soort firma’s in ons land. En sinds kort heeft ook China dit voordeel van Nederland ontdekt. In januari 2013 richtte Petrochina hier zijn derde coöperatie op in 2 jaar tijd.

Een voorbeeld van één van de vele – overigens op zich legale – constructies die worden gebruikt bij taxplanning is de Double Irish with a Dutch Sandwich, met name in zwang bij IT-bedrijven. Daarbij wordt gebruik gemaakt van een ‘weeffout’ in de Ierse belastingwetgeving en belastingverdragen tussen dat land en Nederland. In een artikel in The New York Times van april 2012 over de belastingdruk voor Apple wordt dat duidelijk geïllustreerd en toegelicht.
Google – sinds 2003 gevestigd in Nederland – heeft haar intellectuele eigendom van de zoekmachine hier gedeponeerd. Via dochterbedrijven in Ierland en Bermuda maakt Google jaarlijks 7 miljard over aan Google Netherlands Holding, om dit bedrag vervolgens ook weer in rekening te brengen bij deze brievenbusfirma’s. Loonkosten heeft het bedrijf hier niet en de belastingafdracht bedraagt 2,7 miljoen euro; daarmee ‘bespaart’ Google ruim 2 miljard euro.

Parlementaire enquête belastingroutes in VK

In het najaar van 2012 startte in het Verenigd Koninkrijk een parlementaire enquête naar de belastingroutes van multinationals zoals Google, Amazon en Starbucks. Daarin werden vertegenwoordigers van dergelijke bedrijven aan de tand gevoeld en kwam ook de rol van Nederland uitgebreid aan bod.

Margaret Hodge

Margaret Hodge

In de Volkskrant van 2 februari 2013 staat een interview met Margaret Hodge, voorzitter van de kamercommissie die het onderzoek uitvoert. Ze vindt het bedenkelijk dat een land zich leent voor zulke dubieuze belastingspelletjes. In dat kader wijst ze op Duitsland, het land waar haar vader is geboren: “De Duitsers passen er principieel voor dat hun land wordt gebruikt voor internationale belastingspelletjes.”

Ze is er wat huiverig voor om Nederland al te hard te veroordelen; onlangs werd aan gene zijde van de Noordzee de corporation tax verlaagd en ze vindt dat er al lang iets had moeten gebeuren aan Jersey en andere belasting paradijzen die onder de kroon vallen (en dat zijn er nogal wat). Een succesvolle aanpak vergt internationale afspraken en dat is een kwestie van lange adem. Voor Hodge geen reden om in de tussentijd niets te doen. In navolging van de Facta-wetgeving in de VS (Foreign Account Tax Compliance Act) , zou er soorteglijke wetgeving in het VK moeten komen. Ondernemingen die misbruik maken van de belastingwetgeving moeten wat haar betreft aan de schandpaal worden genageld (naming and shaming) en zouden niet langer mee mogen dingen naar overheidsopdrachten.

Dat heeft ze ook voorgehouden aan de Big Four. De belastingadviseurs van Deloitte, PriceWaterhouseCoopers, Ernst & Young en KPMG waren uitgenodigd tekst en uitleg te komen geven aan de onderzoekscommissie. Uit die verhoren verzamelde Tax Justice Network de volgende uitspraken van Hodge:

“What really depresses me is you could contribute so much to society and the public good and you all choose to focus on working in an area which reduces the available resources for us to build schools, hospitals, infrastructure.”

En zoals The Guardian opmerkte, verdienden de vier bedrijven in 2012 zo’n 400 miljoen pond aan de Britse staat, terwijl ze tegelijkertijd cliënten hielpen om de belasting te ontwijken waarvan ze zelf worden betaald.

“When the burglar is unscrewing your window locks, would you pay him a fat fee to clean your windows while he’s at it?”

Waaraan Hodge verder toevoegde:

“I don’t think people who give advice to cut the tax payable should be getting government business. Quite simple.”

Intussen in Nederland …

Een aantal Nederlandse multinationals blijkt intussen juist een flink deel van hun eigen vermogen in België te stallen. Inderdaad, vanwege fiscale motieven. Zo maakte het FD begin februari 2013 bekend op grond van eigen onderzoek. Eind 2011 hadden bedrijven als Heineken, Philips, DSM, Unilever, Rabobank, Randstad en Wolters Kluwer bijna 26 miljard euro aam eigen vermogen in België ondergebracht.

De bedrijven profiteren van de zogenaamde ‘notionele interestaftrek‘. Bedrijven mogen sinds 2006 een fictieve rente rekenen over hun eigen vermogen verminderd met de waarde van hun deelnemingen. Die is gelijk aan die van tienjarige Belgische staatsobligaties en fiscaal aftrekbaar. De verplaatsing naar België kwam op gang toen een soortgelijke regeling in Nederland, de concernfinancieringsfaciliteit, werd afgeschaft nadat de Europese Commissie deze in 2001 aanmerkte als een vorm van staatssteun.

bron: de Volkskrant (Merijn Rengers, Xander van Uffelen, Sybren Kooistra, Simone Olsthoorn, Patrick van IJzendoorn), FD (Siem Eikelenboom, Gaby de Groot), Tax Justice Network, The New York Times (Charles Duhigg, David Kocieniewski)

Goldman Sachs en Shell winnen Public Eye Awards in Davos

WEF Davos 2013

Politieman op het dak van het Congress Hotel tijdens het World Economic Forum 2013

Ook dit jaar werden gelijktijdig met het World Economic Forum in Davos de jaarlijkse Public Eye Awards bekend gemaakt voor het slechtste bedrijf in sociaal en ecologisch opzicht. Uit de 7 genomineerde kandidaten werd Goldman Sachs gekozen door de jury, Shell was de winnaar van de publieksprijs. Dat maakten de Zwitserse afdeling van Greenpeace en de Declaratie van Bern bekend.

Goldman Sachs werd omschreven als “a key player in financially driven globalisation, which pays for profits of a few with exploding inequality and the impoverishment of broad strata”. De derivatendeals, waarmee Griekenland de Eurozone in werd geloodsd, legde een zware wissel op de toekomst van de Grieken, aldus Andreas Missbach, financieel expert bij de Declaratie van Bern.

Shell kreeg de meeste stemmen van de bijna 42.000 stemmers op internet, met name vanwege hun riskante zoektocht naar fossiele brandstoffen op de Noordpool. Een investering van zo’n 4,5 miljard dollar tot nu, die alleen nog maar problemen heeft opgeleverd, aldus Kumi Naidoo, Directeur van Greenpeace International.

Professor William K. Black, bekend econoom en auteur (“The best way to rob a bank is to own one”), sprak bij de uitreiking over de criminele energie van bedrijven en de oligarchie in de financiële sector. Over Goldman Sachs zei hij: “The central point that I want to stress as a white-collar criminologist and effective financial regulator is that Goldman Sachs is not a singular ‘rotten apple’ in a healthy bushel of banks. Goldman Sachs is the norm for systemically dangerous institutions (SDIs)”  (‘too big to fail’ banken).

De overige genomineerde bedrijven waren Alstom (FR), Coal India (IN), G4S (UK), Lonmin (ZA) en Repower (CH).
In 2012 gaf de jury de prijs aan de Britse Barclays bank en ging de publieksprijs naar de Brazialiaanse mijnbouwgigant Vale.

bron: Public Eye, France24, Quartz